درس ۷مقدماتی

عملگر‌های مقایسه‌ای و دستور if

از == تا if/else: اولین گام در مسیر تصمیم‌گیری در برنامه

معمولی

مبانی و مقدمات•صفحات ۱۵-۱۶•۲۰ دقیقه•۲٬۸۶۹ کلمه•۱۴ دقیقه مطالعهزمان مطالعه: ۰ دقیقه

فهرست این درس

چرا به مقایسه نیاز داریم؟
جدول کامل عملگر‌های مقایسه‌ای
مثال ۱: نمایش مقدار true/false مقایسه‌ها
مفهوم true و false در ⁦C++⁩ (Truthy/Falsy)
قانون طلایی: عدد غیر صفر داخل پرانتز = true
ساختار دستور if
if/else: تصمیم دو راهی و تفاوت تک‌دستور با بلوک
مثال ۲: حل معادله درجه یک ax + b = 0 با if
فلوچارت: خواندن عدد → بررسی مثبت بودن → چاپ نتیجه
باگ شماره یک مبتدی‌ها: if (x = 5) در برابر if (x == 5)
هشدار خطرناک: = در برابر ==
مثال ۳: تشخیص زوج/فرد و علامت عدد
اولویت عملگر‌های مقایسه‌ای پایین‌تر از حسابی است
اشتباهات رایج مبتدی‌ها
جمع‌بندی و قوانین طلایی

// اهداف۵

شناخت شش عملگر مقایسه‌ای (==، !=، <، >، <=، >=) و خروجی bool آن‌ها
درک قانون طلایی «عدد غیر صفر داخل پرانتز = true» در ⁦C++⁩
یادگیری ساختار کامل if و if/else و تفاوت تک‌دستور با بلوک { }
تشخیص و رفع باگ شماره یک مبتدی‌ها: = (انتساب) در برابر == (تساوی)
حل معادله درجه یک ax + b = 0 با بررسی تقسیم بر صفر

چرا به مقایسه نیاز داریم؟

تا اینجا برنامه‌هایمان خطی بودند: یک سری دستور از بالا به پایین اجرا می‌شد و تمام. اما دنیای واقعی چنین ساده‌ای نیست. ما باید بتوانیم تصمیم بگیریم:

اگر سن کاربر ۱۸ سال یا بیشتر بود، ورود به سایت را اجازه بده.
اگر رمز وارد شده با رمز ذخیره شده برابر بود، وارد حساب کاربری شو.
اگر نمره دانش‌آموز ۱۰ یا بیشتر بود، «قبول» چاپ کن وگرنه «مردود».
اگر مقدار a صفر نبود، تقسیم را انجام بده وگرنه پیام خطا نشان بده.

در همه‌ی این موارد یک مقایسه انجام می‌شود و سپس بر اساس نتیجهٔ مقایسه مسیر اجرای برنامه تغییر می‌کند. در این درس می‌آموزیم چطور در ⁦C++⁩ مقایسه کنیم و چطور از نتیجهٔ آن برای تصمیم‌گیری استفاده کنیم.

دو مفهوم کلیدی این درس عبارت‌اند از:

عملگر‌های مقایسه‌ای — ابزار‌های زبان ⁦C++⁩ برای ساختن شرط‌ها.
دستور if و if/else — ابزار اصلی تصمیم‌گیری در برنامه.

این درس پایه‌ی تمام درس‌های بعدی است. اگر if را خوب یاد نگیرید، در while، for، تابع و آرایه هم به مشکل می‌خورید.

جدول کامل عملگر‌های مقایسه‌ای

⁦C++⁩ شش عملگر مقایسه‌ای دارد. هر کدام دو مقدار را با هم مقایسه می‌کنند و نتیجه را به‌صورت bool (یعنی true یا false) برمی‌گردانند.

عملگر	معنی	مثال (با `a = 5`)	نتیجه
`==`	مساوی است با	`a == 5`	`true`
`!=`	مساوی نیست با	`a != 5`	`false`
`<`	کوچک‌تر از	`a < 10`	`true`
`>`	بزرگ‌تر از	`a > 10`	`false`
`<=`	کوچک‌تر یا مساوی	`a <= 5`	`true`
`>=`	بزرگ‌تر یا مساوی	`a >= 6`	`false`

نکته‌ها:

عملگر‌های == و != و <= و >= از دو کاراکتر پشت سر هم تشکیل شده‌اند. اگر بین آن‌ها فاصله بیفتد (مثلاً = =) خطای نحوی رخ می‌دهد.
در مقایسه‌ی اعشاری از == استفاده نکنید؛ به جای آن با یک eps کوچک مقایسه کنید (در درس محاسبات پیشرفته توضیح داده شده).
ترتیب در <= مهم است: یعنی همیشه < اول و = بعدش می‌آید، نه =<.
خروجی هر مقایسه یک مقدار bool است، یعنی فقط true یا false.

مثال ۱: نمایش مقدار true/false مقایسه‌ها

در ⁦C++⁩ هنگام چاپ مقدار bool با cout، به طور پیش‌فرض 1 (برای true) یا 0 (برای false) چاپ می‌شود. اگر می‌خواهید کلمهٔ true یا false چاپ شود، باید cout << boolalpha را اضافه کنید.

برنامه‌ای که چند مقایسه را چاپ می‌کندcpp

1#include <iostream>
2using namespace std;
3
4int main() {
5    int a = 5;
6    cout << "a == 5   -> " << (a == 5)  << endl;
7    cout << "a != 5   -> " << (a != 5)  << endl;
8    cout << "a < 10   -> " << (a < 10)  << endl;
9    cout << "a > 10   -> " << (a > 10)  << endl;
10    cout << "a <= 5   -> " << (a <= 5)  << endl;
11    cout << "a >= 6   -> " << (a >= 6)  << endl;
12    cout << "-------------------" << endl;
13    cout << boolalpha;            // از اینجا به بعد کلمه‌ای چاپ شود
14    cout << "a == 5   -> " << (a == 5)  << endl;
15    cout << "a > 100  -> " << (a > 100) << endl;
16    return 0;
17}
18

خروجی برنامه

a == 5   -> 1
a != 5   -> 0
a < 10   -> 1
a > 10   -> 0
a <= 5   -> 1
a >= 6   -> 0
-------------------
a == 5   -> true
a > 100  -> false

مفهوم true و false در ⁦C++⁩ (Truthy/Falsy)

یکی از مهم‌ترین مفاهیم ⁦C++⁩ که خیلی از مبتدی‌ها آن را درک نمی‌کنند این است:

هر عبارت عددی غیر صفر، در شرط به منزلهٔ true ارزیابی می‌شود، و صفر به منزلهٔ false.

یعنی دستور if (5) همیشه اجرا می‌شود (چون ۵ غیر صفر است). دستور if (0) هرگز اجرا نمی‌شود. حتی if (-3) هم true است، چون -3 غیر صفر است.

این قانون به ما اجازه می‌دهد کد را کوتاه‌تر بنویسیم. مثلاً به جای:

main.cppcpp
if (n != 0) { ... }

می‌توانیم بنویسیم:

main.cppcpp
if (n) { ... }

هر دو معنی واحد دارند: «اگر n صفر نبود». اما نسخهٔ دوم فقط وقتی خواناست که n یک پرچم (flag) یا شمارنده باشد؛ اگر n یک عدد ریاضی است، نسخهٔ اول صریح‌تر و قابل‌فهم‌تر است.

نکتهٔ پیشرفته‌تر: در ⁦C++⁩ مقدار true هنگام تبدیل به int برابر 1 می‌شود، نه 1 و 0 به طور دلخواه. ولی در جهت عکس، هر عدد غیر صفر به bool تبدیل می‌شود به true. این تفاوت ظریف، گاهی باعث باگ می‌شود.

قانون طلایی: عدد غیر صفر داخل پرانتز = true

این قانون مهم‌ترین دلیل باگ شماره یک مبتدی‌هاست که در بخش بعدی توضیح می‌دهیم. آن را خوب به خاطر بسپارید:

هر چیزی که داخل پرانتز if (...) قرار می‌گیرد و در نهایت مقدارش «غیر صفر» می‌شود، به منزلهٔ true تفسیر می‌شود.

به این مثال‌ها دقت کنید:

main.cppcpp
if (5)       cout << "A";   // چاپ می‌شود، چون 5 غیر صفر است
if (0)       cout << "B";   // چاپ نمی‌شود، چون 0 یعنی false
if (-7)      cout << "C";   // چاپ می‌شود، چون -7 غیر صفر است
if (a = 5)   cout << "D";   // چاپ می‌شود!! (اما چرا؟)

خط آخر یک باگ خطرناک است: عبارت a = 5 ابتدا مقدار ۵ را در a می‌ریزد و سپس مقدار کل عبارت می‌شود 5. چون ۵ غیر صفر است، if به منزلهٔ true ارزیابی می‌شود! در بخش بعدی این باگ را به طور کامل تحلیل می‌کنیم.

ساختار دستور if

شکل کلی دستور if در ⁦C++⁩ به این صورت است:

main.cppcpp
if (شرط)
    دستور;

کلمهٔ کلیدی if (با حروف کوچک).
پرانتز باز و بسته () که حاوی شرط است.
یک دستور (بدون ; بعد از پرانتز).

اگر شرط true باشد، دستور اجرا می‌شود. اگر false باشد، دستور نادیده گرفته می‌شود و برنامه به خط بعدی می‌رود.

مثال:

main.cppcpp
if (n > 0)
    cout << "positive";

اگر بخواهیم چند دستور را در صورت برقراری شرط اجرا کنیم، باید آن‌ها را در یک بلوک قرار دهیم، یعنی بین { و }:

main.cppcpp
if (n > 0) {
    cout << "positive";
    sum += n;
    count++;
}

قانون طلایی: همیشه if را با بلوک { } بنویسید، حتی اگر فقط یک دستور دارید. این کار باعث می‌شود بعداً اگر دستوری اضافه کردید، فراموش نکنید که { } بگذارید. این یکی از توصیه‌های سبک کدنویسی Google و clang-tidy است.

if/else: تصمیم دو راهی و تفاوت تک‌دستور با بلوک

وقتی می‌خواهیم در صورت برقراری شرط یک کار بکنیم و در صورت عدم برقراری، کار دیگری، از ساختار if/else استفاده می‌کنیم:

main.cppcpp
if (شرط) {
    // این بخش در صورت true بودن شرط
} else {
    // این بخش در صورت false بودن شرط
}

مثال کلاسیک — تشخیص زوج/فرد:

main.cppcpp
if (n % 2 == 0) {
    cout << "even";
} else {
    cout << "odd";
}

تفاوت تک‌دستور و بلوک:

در نسخهٔ تک‌دستور:

main.cppcpp
if (x > 0)
    cout << "positive";
    cout << " done";      // توجه! این همیشه اجرا می‌شود

خط دوم cout << " done"; همیشه اجرا می‌شود، چه شرط true باشد چه false! چون فقط اولین دستور بعد از if به آن تعلق دارد. این یکی از اشتباهات متداول مبتدی‌هاست که فکر می‌کنند هر دو خط به if تعلق دارند. برای جلوگیری از این اشتباه، همیشه از { } استفاده کنید.

در نسخهٔ بلوک:

main.cppcpp
if (x > 0) {
    cout << "positive";
    cout << " done";   // این فقط در صورت true بودن اجرا می‌شود
}

مثال ۲: حل معادله درجه یک ax + b = 0 با if

معادلهٔ درجه یک ax + b = 0 تنها جواب x = -b / a دارد، به شرطی که a صفر نباشد. اگر a = 0 باشد، تقسیم بر صفر رخ می‌دهد و برنامه یا خطای زمان اجرا می‌دهد یا مقدار نامعتبر تولید می‌کند.

پس ساختار صحیح این است:

ابتدا a و b را از ورودی بخوان.
اگر a != 0 بود، x = -b / a را چاپ کن.
در غیر این صورت، پیام «تقسیم بر صفر» چاپ کن.

توجه: چون ممکن است جواب اعشاری باشد، از double استفاده می‌کنیم، نه int.

بررسی تقسیم بر صفر پیش از محاسبهcpp

1#include <iostream>
2using namespace std;
3
4int main() {
5    double a = 0, b = 0;
6    cout << "Enter a and b: ";
7    cin >> a >> b;
8
9    if (a != 0) {
10        double x = -b / a;
11        cout << "x = " << x << endl;
12    } else {
13        cout << "Error: division by zero (a = 0)" << endl;
14    }
15
16    return 0;
17}
18

خروجی برنامه

ورودی ۱:
3 6
خروجی ۱:
x = -2

ورودی ۲:
0 5
خروجی ۲:
Error: division by zero (a = 0)

در حال باز کردن ویرایشگر…

فلوچارت: خواندن عدد → بررسی مثبت بودن → چاپ نتیجه

این الگوریتم ساده پایه‌ی بسیاری از برنامه‌های واقعی است: یک عدد را می‌خوانیم، با صفر مقایسه می‌کنیم و بر اساس علامت آن، پیام مناسبی چاپ می‌کنیم. شکل‌های استاندارد فلوچارت به این صورت‌اند: بیضی (شروع/پایان)، متوازی‌الأضلاع (ورودی/خروجی)، مستطیل (پردازش) و لوزی (تصمیم).

flow.svg100%

.flow-nojs{height:auto!important;max-height:none!important;aspect-ratio:auto!important}.flow-nojs .react-flow{height:var(--flow-nojs-h,600px)!important;overflow:auto!important}.flow-nojs .react-flow__viewport{transform:none!important}

شروع/پایانپردازشتصمیمورودی/خروجی

flow.svg

باگ شماره یک مبتدی‌ها: if (x = 5) در برابر if (x == 5)

این شاید رایج‌ترین باگی باشد که هر برنامه‌نویس ⁦C++⁩ یک بار آن را تجربه کرده. علامت = یک عملگر انتساب است (مقدار را در متغیر می‌ریزد)، اما علامت == یک عملگر تساوی است (مقایسه می‌کند). تفاوت ظاهراً کوچک است، اما رفتار برنامه کاملاً متفاوت می‌شود.

تحلیل نسخهٔ اشتباه (if (x = 5)):

ابتدا مقدار 5 در x قرار می‌گیرد (انتساب).
سپس عبارت کل x = 5 مقدار 5 را برمی‌گرداند (مقدار انتساب‌یافته).
چون 5 غیر صفر است، طبق قانون «عدد غیر صفر = true»، شرط همیشه true ارزیابی می‌شود.
نتیجه: بدنهٔ if همیشه اجرا می‌شود، حتی اگر x قبلاً هر چیزی بوده باشد.

این باگ به طور خاص خطرناک است چون:

برنامه بدون خطا کامپایل می‌شود (خطای نحوی نیست).
برنامه اجرا می‌شود اما رفتار اشتباه دارد (خطای منطقی).
پیدا کردن آن دشوار است چون ظاهر کد درست به نظر می‌رسد.

بسیاری از کامپایلر‌های مدرن یک هشدار (warning) برای این الگو صادر می‌کنند: «warning: suggest parentheses around assignment used as truth value» یا چیزی شبیه آن. همیشه هشدار‌های کامپایلر را جدی بگیرید!

راه‌حل جایگزین: برای جلوگیری از این باگ، بعضی برنامه‌نویسان از سبک Yoda Condition استفاده می‌کنند: مقدار ثابت را در سمت چپ بگذارید:

main.cppcpp
if (5 == x)   // اگر = بنویسید، کامپایلر خطا می‌دهد

چون 5 = x معتبر نیست (نمی‌توان به ۵ مقدار داد)، این اشتباه بلافاصله به خطای کامپایل تبدیل می‌شود. اما سبک Yoda برای خواندن کمی عجیب است و در کد مدرن توصیه نمی‌شود؛ بهتر است فقط مراقب باشید.

نسخه اشتباه جزوه

کد دارای باگcpp

1// ✗ باگ: = (انتساب) به جای == (تساوی)
2#include <iostream>
3using namespace std;
4
5int main() {
6    int x = 0;
7    cin >> x;
8    if (x = 5) {              // 5 در x ریخته می‌شود، سپس 5 غیر صفر = true
9        cout << "x is five";  // همیشه چاپ می‌شود!
10    } else {
11        cout << "x is not five"; // هرگز اجرا نمی‌شود
12    }
13    cout << "x = " << x;      // x حالا 5 است، حتی اگر ورودی 0 بود
14    return 0;
15}
16

نسخه اصلاح‌شده و استاندارد

کد صحیحcpp

1// ✓ صحیح: == (تساوی) برای مقایسه
2#include <iostream>
3using namespace std;
4
5int main() {
6    int x = 0;
7    cin >> x;
8    if (x == 5) {             // x با 5 مقایسه می‌شود
9        cout << "x is five";
10    } else {
11        cout << "x is not five";
12    }
13    cout << "x = " << x;      // x دست‌نخورده باقی می‌ماند
14    return 0;
15}
16

هشدار خطرناک: = در برابر ==

این باگ شمار یک مبتدی‌ها در ⁦C++⁩ است. اگر یک چیز از این درس به خاطر بسپارید، این باشد:

عملگر	نام	کاربرد
`=`	انتساب (Assignment)	مقدار دادن به متغیر — `x = 5` یعنی ۵ را در x بگذار
`==`	تساوی (Equality)	مقایسه — `x == 5` یعنی آیا x برابر ۵ است؟

نشانه‌های این باگ در کد شما:

برنامهٔ شما همیشه یک مسیر را انتخاب می‌کند (مثلاً همیشه if اجرا می‌شود، هرگز else).
مقدار متغیر شما ناگهان عوض می‌شود بدون اینکه دستور صریحی برای آن نوشته باشید.
برنامه بدون خطا کامپایل می‌شود اما خروجی اشتباه می‌دهد.

راه‌حل عملی:

همیشه از فلگ کامپایلر -Wall -Wextra استفاده کنید تا هشدار‌ها را ببینید.
در محیط Code::Blocks یا VS Code، هشدار‌های زرد را نادیده نگیرید.
وقتی شرطی می‌نویسید، ذهنی از خود بپرسید: «آیا می‌خواهم مقدار بدهم یا مقایسه کنم؟» اگر پاسخ «مقایسه» است، حتماً == بنویسید.
بعضی کامپایلر‌ها در حالت پیش‌فرض این الگو را به‌عنوان warning اعلام می‌کنند — آن را جدی بگیرید.

مثال ۳: تشخیص زوج/فرد و علامت عدد

این مثال دو شرط را با هم ترکیب می‌کند: علامت عدد (مثبت، منفی یا صفر) و زوج/فرد بودن آن. به نحوهٔ استفاده از if/else if/else دقت کنید. ساختار else if در درس بعدی به طور کامل توضیح داده می‌شود، اما در اینجا فقط می‌خواهیم نشان دهیم که چطور می‌توان چند شرط را پشت سر هم بررسی کرد.

استفاده از if/else تودرتوی سادهcpp

1#include <iostream>
2using namespace std;
3
4int main() {
5    int n = 0;
6    cout << "Enter an integer: ";
7    cin >> n;
8
9    // بررسی علامت عدد
10    if (n > 0) {
11        cout << "positive";
12    } else if (n < 0) {
13        cout << "negative";
14    } else {
15        cout << "zero";
16    }
17
18    cout << " and ";
19
20    // بررسی زوج/فرد
21    if (n % 2 == 0) {
22        cout << "even" << endl;
23    } else {
24        cout << "odd" << endl;
25    }
26
27    return 0;
28}
29

خروجی برنامه

ورودی ۱:  7
خروجی ۱: positive and odd

ورودی ۲: -4
خروجی ۲: negative and even

ورودی ۳:  0
خروجی ۳: zero and even

در حال باز کردن ویرایشگر…

اولویت عملگر‌های مقایسه‌ای پایین‌تر از حسابی است

در ⁦C++⁩ عملگر‌های حسابی (*، /، +، -) اولویت بالاتری از عملگر‌های مقایسه‌ای (<، >، == و غیره) دارند. یعنی در عبارت زیر:

main.cppcpp
a + b > c

اول a + b محاسبه می‌شود، سپس نتیجه با c مقایسه می‌شود. یعنی این عبارت معادل (a + b) > c است.

اما برای خوانایی، همیشه از پرانتز استفاده کنید:

main.cppcpp
if ((a + b) > c) { ... }

این کار دو فایده دارد:

خوانایی بیشتر: نیت شما برای خواننده روشن‌تر است.
کم‌خطاتر: اگر بعداً شرط پیچیده‌تر شد، اولویت‌ها به هم نمی‌ریزد.

نکتهٔ مهم دیگر: عملگر == اولویت پایین‌تری از < و > دارد. یعنی در عبارت زیر:

main.cppcpp
a < b == c < d

معادل (a < b) == (c < d) است. این یک عبارت معتبر است که می‌گوید «آیا نتیجهٔ مقایسهٔ a < b با نتیجهٔ c < d برابر است؟». اما چنین کدی نامفهوم است؛ حتماً با پرانتز بنویسید.

اشتباهات رایج مبتدی‌ها

در این بخش چند اشتباه متداول را مرور می‌کنیم تا مراقب آن‌ها باشید:

۱. فراموش کردن ; بعد از شرط:

main.cppcpp
if (n > 0)         // اینجا ; نگذارید!
    cout << "positive";

اگر بعد از if (...) سمی‌کالن بگذارید، یعنی یک دستور خالی به if تعلق دارد و دستور بعدی همیشه اجرا می‌شود:

main.cppcpp
if (n > 0);        // این if یک دستور خالی دارد!
    cout << "positive";  // همیشه اجرا می‌شود

۲. اشتباه در عملگر مقایسه:

=> به جای >= ✗ (⁦C++⁩ فقط >= را می‌شناسد)
=< به جای <= ✗
=! به جای != ✗
= = با فاصله به جای == ✗

۳. مقایسهٔ اعشاری با ==:

main.cppcpp
if (x == 0.1) { ... }   // ممکن است false شود حتی اگر x = 0.1 باشد!

چون اعداد اعشاری در باینری دقیق نمایش داده نمی‌شوند (۰.۱ در باینری یک عدد بی‌نهایت متناوب است)، بهتر است با یک eps کوچک مقایسه کنید:

main.cppcpp
if (fabs(x - 0.1) < 1e-9) { ... }

۴. فراموش کردن { } وقتی چند دستور دارید:

main.cppcpp
if (x > 0)
    cout << "positive";
    cout << " done";   // این همیشه اجرا می‌شود!

راه‌حل: همیشه از بلوک استفاده کنید، حتی برای یک دستور.

۵. مقایسهٔ char با int بدون درک ASCII:

main.cppcpp
char c = '5';
if (c == 5) { ... }    // اشتباه! c == 53 (کد ASCII '5')
if (c == '5') { ... }  // صحیح

این اشتباهات را در کد خود مرور کنید و سعی کنید از همان ابتدا عادت‌های درست را در خود ایجاد کنید.

جمع‌بندی و قوانین طلایی

در این درس با مفهوم تصمیم‌گیری در ⁦C++⁩ آشنا شدیم. نکات کلیدی عبارت‌اند از:

۱. شش عملگر مقایسه‌ای: ==، !=، <، >، <=، >=. هر کدام یک مقدار bool برمی‌گردانند.

۲. قانون «عدد غیر صفر = true»: هر عبارت عددی که در پرانتز if (...) قرار می‌گیرد، اگر غیر صفر باشد true و اگر صفر باشد false ارزیابی می‌شود.

۳. ساختار if/else:

main.cppcpp
if (شرط) {
    // در صورت true
} else {
    // در صورت false
}

۴. باگ شماره یک: = انتساب است، == تساوی است. if (x = 5) همیشه true است.

۵. همیشه از { } استفاده کنید: حتی اگر فقط یک دستور دارید. این کار از باگ‌های ظریف جلوگیری می‌کند.

۶. اولویت عملگر‌ها: حسابی (*، /، +، -) بالاتر از مقایسه‌ای (<، >، ==) است. برای خوانایی، از پرانتز استفاده کنید.

۷. تقسیم بر صفر: همیشه قبل از تقسیم، صفر نبودن مخرج را با if بررسی کنید.

در درس بعدی، با عملگر‌های منطقی (&&، ||، !) و if تودرتو آشنا می‌شویم و با ترکیب چند شرط، برنامه‌های پیچیده‌تری می‌نویسیم — مثل تشخیص نوع مثلث و حل معادلهٔ درجه دو.

اهداف:

شناخت شش عملگر مقایسه‌ای (==، !=، <، >، <=، >=) و خروجی bool آن‌ها
درک قانون طلایی «عدد غیر صفر داخل پرانتز = true» در ⁦C++⁩
یادگیری ساختار کامل if و if/else و تفاوت تک‌دستور با بلوک { }

نکات کلیدی:

شش عملگر مقایسه‌ای ⁦C++⁩: == (تساوی)، != (نامساوی)، <، >، <=، >=. هر کدام یک مقدار bool برمی‌گردانند.
قانون طلایی: هر عدد غیر صفر داخل پرانتز if به منزلهٔ true ارزیابی می‌شود؛ صفر به منزلهٔ false.
باگ شماره یک: = (انتساب) یک علامت است، == (تساوی) دو علامت. if (x = 5) همیشه true است چون 5 در x می‌رود و مقدار عبارت غیر صفر می‌شود.
همیشه از بلوک { } برای if/else استفاده کنید، حتی اگر فقط یک دستور دارید، از باگ‌های ظریف جلوگیری می‌کند.

مرور سریع مطالب

۱۵ بخش در این درس

چرا به مقایسه نیاز داریم؟
جدول کامل عملگر‌های مقایسه‌ای
مثال ۱: نمایش مقدار true/false مقایسه‌ها
مفهوم true و false در ⁦C++⁩ (Truthy/Falsy)
قانون طلایی: عدد غیر صفر داخل پرانتز = true
ساختار دستور if
if/else: تصمیم دو راهی و تفاوت تک‌دستور با بلوک
مثال ۲: حل معادله درجه یک ax + b = 0 با if
فلوچارت: خواندن عدد → بررسی مثبت بودن → چاپ نتیجه
باگ شماره یک مبتدی‌ها: if (x = 5) در برابر if (x == 5)
هشدار خطرناک: = در برابر ==
مثال ۳: تشخیص زوج/فرد و علامت عدد
اولویت عملگر‌های مقایسه‌ای پایین‌تر از حسابی است
اشتباهات رایج مبتدی‌ها
جمع‌بندی و قوانین طلایی

تمرین‌ها

تمرین•حل کامل دارد

برنامه‌ای بنویسید که یک عدد صحیح n را بگیرد و تعیین کند آیا n مضرب ۵ است یا نه. خروجی: "Yes" یا "No".

نمایش راهنما

از عملگر باقی‌مانده % استفاده کنید: اگر n % 5 == 0 بود، مضرب ۵ است.

تمرین•حل کامل دارد

برنامه‌ای بنویسید که سن کاربر را بگیرد. اگر سن ۱۸ یا بیشتر بود، پیام "Adult" چاپ کند؛ اگر بین ۱۳ و ۱۷ بود، "Teen"؛ و در غیر این صورت "Child". (از if/else if/else استفاده کنید.)

نمایش راهنما

به ترتیب شرط‌ها را بنویسید: اول >= 18، بعد >= 13، در نهایت else برای بقیه.

تمرین•حل کامل دارد

برنامه‌ای بنویسید که دو عدد a و b را بگیرد و بزرگ‌تر را چاپ کند. اگر برابر بودند، پیام "Equal" چاپ کند. (از if/else if/else استفاده کنید.)

نمایش راهنما

سه حالت دارید: a > b، a < b، a == b. هر کدام را با if جداگانه بررسی کنید.

تمرین•حل کامل دارد

برنامه‌ای بنویسید که سه ضلع a، b، c را بگیرد و تعیین کند آیا این سه عدد می‌توانند اضلاع یک مثلث قائم‌الزاویه باشند یا نه (قانون فیثاغورث). اگر بود، "Right Triangle" چاپ کند، وگرنه "Not Right". فرض کنید اضلاع به ترتیب داده شده‌اند و c می‌تواند ضلع قائم باشد یا a یا b — باید هر سه حالت را بررسی کنید.

نمایش راهنما

قانون فیثاغورث: مربع طولانی‌ترین ضلع = مجموع مربعات دو ضلع دیگر. پس سه شرط دارید: a*a == b*b + c*c یا b*b == a*a + c*c یا c*c == a*a + b*b. برای «یا» از عملگر || (در درس بعدی) استفاده کنید یا سه if پشت سر هم بنویسید.

// نکات-کلیدی۵

01شش عملگر مقایسه‌ای ⁦C++⁩: == (تساوی)، != (نامساوی)، <، >، <=، >=. هر کدام یک مقدار bool برمی‌گردانند.
02قانون طلایی: هر عدد غیر صفر داخل پرانتز if به منزلهٔ true ارزیابی می‌شود؛ صفر به منزلهٔ false.
03باگ شماره یک: = (انتساب) یک علامت است، == (تساوی) دو علامت. if (x = 5) همیشه true است چون 5 در x می‌رود و مقدار عبارت غیر صفر می‌شود.
04همیشه از بلوک { } برای if/else استفاده کنید، حتی اگر فقط یک دستور دارید، از باگ‌های ظریف جلوگیری می‌کند.
05اولویت عملگر‌ها: حسابی (*)، (/)، (+)، (-) بالاتر از مقایسه‌ای (<)، (>)، (==) است؛ برای خوانایی از پرانتز استفاده کنید.

گام بعدی پیشنهادی

عملگر‌های منطقی و if تودرتو

ترکیب شرط‌ها با &&، || و ! و ساختار‌بندی تصمیمات پیچیده

۲۵ دقیقهمتوسط۱۵ بخش

شروع درس

چرا به مقایسه نیاز داریم؟ اشتراک

جدول کامل عملگر‌های مقایسه‌ای اشتراک

مثال ۱: نمایش مقدار true/false مقایسه‌ها اشتراک

مفهوم true و false در ⁦C++⁩ (Truthy/Falsy) اشتراک

قانون طلایی: عدد غیر صفر داخل پرانتز = true

ساختار دستور if اشتراک

if/else: تصمیم دو راهی و تفاوت تک‌دستور با بلوک اشتراک

مثال ۲: حل معادله درجه یک ax + b = 0 با if اشتراک

فلوچارت: خواندن عدد → بررسی مثبت بودن → چاپ نتیجه

باگ شماره یک مبتدی‌ها: if (x = 5) در برابر if (x == 5)

هشدار خطرناک: = در برابر ==

مثال ۳: تشخیص زوج/فرد و علامت عدد اشتراک

اولویت عملگر‌های مقایسه‌ای پایین‌تر از حسابی است

اشتباهات رایج مبتدی‌ها اشتراک

جمع‌بندی و قوانین طلایی اشتراک

مرور سریع مطالب

تمرین‌ها

عملگر‌های منطقی و if تودرتو

جستجوی سریع در درس‌ها

چرا به مقایسه نیاز داریم؟

جدول کامل عملگر‌های مقایسه‌ای

مثال ۱: نمایش مقدار true/false مقایسه‌ها

مفهوم true و false در ⁦C++⁩ (Truthy/Falsy)

ساختار دستور if

if/else: تصمیم دو راهی و تفاوت تک‌دستور با بلوک

مثال ۲: حل معادله درجه یک ax + b = 0 با if

مثال ۳: تشخیص زوج/فرد و علامت عدد

اشتباهات رایج مبتدی‌ها

جمع‌بندی و قوانین طلایی